دستوار

در دست عهد دولت او دستوار باد...

دستوار

در دست عهد دولت او دستوار باد...

دستوار

بی قرار ...
راهی ...

طبقه بندی موضوعی

تأمّلی در معنای «تباکی»

چهارشنبه, ۲۱ اسفند ۱۳۹۲، ۰۳:۳۹ ق.ظ

آیا تباکی، یعنی اَدای «گریه کردن» را در آوردن؟

آیا معقول است که «اَدا در آوردن»، ثواب داشته باشد؟

...

در روایات متعددی، به مؤمنین توصیه شده است:

برای اهل بیت، علیهم السلام، و یا هنگام دعا، اشک بریزید، و اگر اشک نداشتید، «تباکی» کنید.

...

آن چه که در متن روایات آمده است، لفظ «تباکی» است.

معمولاً این لفظ را چنین معنا می کنند:

«حالت گریه کردن را به خود گرفتن»

یا «این که شخص حالت خود را شبیه کسی کند که گریه می کند»

 

اما با تحقیق در معنای لغویِ «تباکی»، و نیز با دقت در متن نورانی روایات، در می یابیم که این واژه غلط ترجمه می شود.

توجه کنید؛

الف) «تباکی» در کتب لغت:

1- ابن منظور در «لسان العرب»، پس از ذکر این روایت که «اگر گریه ای نیافتید، تباکی کنید.»، در معنای «تباکی» می گوید: «أَی: تَکَلَّفُوا البُکاء»[1]

و در معنای «تکلّف» آورده است:

«تَکَلَّفْتَ‏ الشی‏ءَ: تَجَشَّمْتَه على مشقَّة و على خلاف عادتک.»[2]

در معنای «تجشّم» نیز آورده است:

«تَجَشَّمْتَ کذا و کذا، أَی: فعلتَه على کُرْهٍ و مشقةٍٍ»[3]

خلاصه این که:

«تباکی» یعنی: «گریه با تکلّف»،

و «تکلّف» نیز یعنی: «به سختی کاری را انجام دادن».

پس «تباکی» به معنای «با سختی و مشقت گریه کردن» است.

 

2- فخرالدین طریحی در «مجمع البحرین» چنین آورده است:

«تَبَاکَى‏ الرجل: تکلّف البکاء.»[4]

طریحی نیز «تکلّف» را مانند ابن منظور معنا کرده است.

 

3- راغب اصفهانی در «مفردات الفاظ قرآن»، در معنای «کاری را با تکلّف انجام دادن» آورده است:

«تَکَلُّفُ‏ الشی‏ءِ: ما یفعله الإنسان بإظهار کَلَفٍ مع مشقّة تناله فی تعاطیه»[5]

یعنی: کاری است که انسان با اظهار بر افروختگى چهره و با سختى و مشقتى که از آن کار به او می رسد  انجام می دهد.

بنابراین از کلام مرحوم راغب اصفهانی نیز همان برداشتی می شود، که از کلام صاحب «لسان العرب» شد.

 

ب) «تباکی» در لسان روایات»:

به روایات زیر توجه کنید.

1- سعید بن یسار  می گوید: به امام صادق، علیه السلام، عرض کردم:

من در هنگام دعا تباکی می کنم، در حالی که گریه ای ندارم. [چه می فرمائید؟]

حضرت فرمودند:

«باشد[اشکالی ندارد]، ولو به اندازه ی سر مگسی باشد.»[6]

 

2- امام صادق، علیه السلام، به ابوبصیر فرمودند:

«اگر از وقوع چیزی ترسیدی، یا حاجتی داشتی، [دعایت را] با نام الله شروع کن، و خدا را تمجید کن، و او را مدح کن آن گونه که سزاوارش است، و بر پیامبر صلوات فرست، و حاجتت را بخواه، و تباکی کن، ولو به اندازه بال مگسی باشد.»[7]

 

3- اسماعیل بجلی، از امام صادق، علیه السلام، نقل می کند که فرمودند:

«اگر گریه ات نیامد، تباکی کن، که اگر به اندازه ی سر مگسی [اشک] خارج شود، پس به به [خوشا به حالت] »[8]

 

همان طور که به وضوح از روایات بر می آید، «تباکی» در لسان روایات نیز به معنای «سعی کردن برای گریه کردن» است، ولو این که اشکی هم جاری نشود، و فقط به اندازه ناچیزی(سر مگسی) اشک خارج شود.

 

لذا می توان گفت:

«تباکی»، به معنای «ادا در آوردن» نیست،

و «حالت گریه کردن را به خود گرفتن» ثوابی  ندارد،

بلکه آن چه در روایات به آن توصیه شده است، این است که

«انسان، با مشقت، سعی کند گریه کند، و ذره ای اشک(ولو به اندازه ی سر مگسی) از چشمش خارج شود.»

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

بعدالتحریر: یادم آمد قبلاً در این پست روایتی زیبا، در همین زمینه، ذکر کرده بودم.


[1] لسان العرب، ج‏14، ص82

[2] لسان العرب، ج‏9، ص307

[3] لسان العرب، ج‏12، ص100

[4] مجمع البحرین، ج‏1، ص60

[5] مفردات الفاظ القرآن، ص721

[6] الکافی، ج‏2، کتاب الدعاء، باب البکاء، ح9

[7] همان، ح10

[8] همان، ح11

نظرات  (۱)

سلام حرف شما صحیح ولی آنچه مهم است محزون شدن است نه نفس گریه و اشک اگر چه ممکن است آن هم فضیلتی دو چندان داشته باشد. ( نفس المهموم لظلمنا تسبیح...) لذا اگر حالت حزن به خود گرفتن را از مصادیق تباکی هم ندانیم باز هم از باب همدردی و اینکه شخص در دل خود و از روی محبتش به اهل بیت ع ناراحت است ماجور خواهد بود.
مضاف بر اینکه اشک ریختن فرایندی طبیعی دارد و بسته به نوع افراد متفاوت است. چه بسا مومنانی که ذاتا اشک چشمشان کم است و اصطلاحا درون ریزند. وچه بسیارند افرادی چون عمر سعد ملعون که شدت مصیبت اشک او را هم در آورد لکن از روی محبتش به اهل بیت ع بلکه بخاطر عظمت مصیبت.

ارسال نظر

ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی