...عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ مُحَمَّدٍ النَّخَعِیِّ قَالَ: سَأَلَ الْفَهْفَکِیُّ أَبَا مُحَمَّدٍ ع:
ما بَالُ الْمَرْأَةِ الْمِسْکِینَةِ الضَّعِیفَةِ تَأْخُذُ سَهْماً وَاحِداً وَ یَأْخُذُ الرَّجُلُ سَهْمَیْنِ؟!
فقَالَ أَبُو مُحَمَّدٍ ع:
«إِنَّ الْمَرْأَةَ لَیْسَ عَلَیْهَا جِهَادٌ وَ لَا نَفَقَةٌ وَ لَا عَلَیْهَا مَعْقُلَةٌ إِنَّمَا ذَلِکَ عَلَى الرِّجَالِ.»
فقُلْتُ فِی نَفْسِی:
قدْ کَانَ قِیلَ لِی إِنَّ ابْنَ أَبِی الْعَوْجَاءِ سَأَلَ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع عَنْ هَذِهِ الْمَسْأَلَةِ فَأَجَابَهُ بِهَذَا الْجَوَابِ.
فأَقْبَلَ أَبُو مُحَمَّدٍ ع عَلَیَّ فَقَالَ:
«نَعَمْ هَذِهِ الْمَسْأَلَةُ مَسْأَلَةُ ابْنِ أَبِی الْعَوْجَاءِ وَ الْجَوَابُ مِنَّا وَاحِدٌ إِذَا کَانَ مَعْنَى الْمَسْأَلَةِ وَاحِداً جَرَى لآِخِرِنَا مَا جَرَى لِأَوَّلِنَا وَ أَوَّلُنَا وَ آخِرُنَا فِی الْعِلْمِ سَوَاءٌ وَ لِرَسُولِ اللَّهِ ص وَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع فَضْلُهُمَا.»
الکافی، ج۷، ص۸۵
اسحاقبنمحمد نخعی گوید: فهفکی از ابومحمد (امام حسن عسکری علیهماالسلام) پرسید:
چطور میشود یک زن مسکین[1] و ضعیف، یک سهم (از ارث) ببرد ولی مرد، دو سهم؟!
امام حسن عسکری (علیهالسلام) فرمودند:
«بهراستی که زن، نه جهادی بر او واجب است، نه نفقهای[2] به گردنش است و نه پرداخت دیه قتل خطایی[3]، بلکه اینها بر عهده مردان است.»
اسحاقبنمحمد گوید:
با خود گفتم: شنیدهام ابنابیالعوجاء[4] نیز از امام صادق (علیهالسلام) همین مسأله را پرسیدهاست و ایشان نیز همین پاسخ را دادهاند.
(در این فکر بودم که) امام حسن عسکری (علیهالسلام) رو به من کردند و فرمودند:
«بله، این، همان مسأله (شبههی) ابنابیالعوجاء است و جواب ما (اهل بیت) هم یکی است. هرگاه معنای مسائل یکی باشد، پاسخ آخرین فرد ما نیز، همان پاسخ اولینِ ماست.[5]
اولین و آخرین ما در علم برابریم، هرچند رسول خدا و امیر مؤمنان (صلواتاللهعلیهما) فضیلت خاص خود را دارند.»
پاورقیـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[1] «مسکین» به کسی گفته میشود که از شدت فقر، بیچاره و درمانده شدهباشد.
[2] «نفقه» مالی است که برای ادامه زندگی، صرف مخارج ضروری همسر، فرزندان، خویشاوندان و مانند آنها میشود؛ اعم از خوراک، پوشاک، مسکن و غیره.
[3] توضیح مختصر آنکه: اگر کسی مرتکب قتلی کاملاً غیرعمد شود، پرداخت دیهی مقتول، بهعهدهی عاقلهی قاتل (بستگان نسبی ذکور قاتل) است، بنابراین بستگان مؤنث قاتل (؛ همسر، دختر، مادر یا...) از پرداخت دیه معافاند.
[4] از اندیشمندان ملحِدِ قرن دوم که در سرزمینهای اسلامی به نشر عقائد کفرآمیز خود میپرداخته و چندین گفتگو نیز با امام صادق (علیهالسلام) و شاگردانشان داشتهاست.
[5] در حدیثی دیگر از امام رضا (علیهالسلام) نیز پاسخی با همین مضمون داده شدهاست:
...عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ مُوسَى الرِّضَا ع کَتَبَ إِلَیْهِ فِی جَوَابِ مَسَائِلِه:
«...وَ عِلَّةُ إِعْطَاءِ النِّسَاءِ نِصْفَ مَا یُعْطَى الرِّجَالُ مِنَ الْمِیرَاثِ لِأَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا تَزَوَّجَتْ أَخَذَتْ وَ الرَّجُلَ یُعْطِی فَلِذَلِکَ وُفِّرَ عَلَى الرِّجَالِ وَ عِلَّةٌ أُخْرَى فِی إِعْطَاءِ الذَّکَرِ مِثْلَیْ مَا یُعْطَى الْأُنْثَى لِأَنَّ الْأُنْثَى فِی عِیَالِ الذَّکَرِ إِنِ احْتَاجَتْ وَ عَلَیْهِ أَنْ یَعُولَهَا وَ عَلَیْهِ نَفَقَتُهَا وَ لَیْسَ عَلَى الْمَرْأَةِ أَنْ تَعُولَ الرَّجُلَ وَ لَا تُؤْخَذُ بِنَفَقَتِهِ إِنِ احْتَاجَ فَوَفَّرَ اللَّهُ تَعَالَى عَلَى الرِّجَالِ لِذَلِکَ وَ ذَلِکَ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَ «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ»[النساء:۳۴].»
عیونأخبارالرضا، ج۲، ص۹۸
