...عَنْ سَمَاعَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْحَسَنِ مُوسَى ع یَقُولُ:
«لَا تُذْهِبِ الْحِشْمَةَ بَیْنَکَ وَ بَیْنَ أَخِیکَ أَبْقِ مِنْهَا فَإِنَّ ذَهَابَهَا ذَهَابُ الْحَیَاءِ.»
الکافی، ج۲، ص۶۷۲
از امام کاظم نقل شدهاست که فرمودند:
«حرمت میان خود و برادر(ایمانی)ات را از بین مبر، مقداری از آن را باقی بگذار؛
چراکه از بین رفتنِ این حرمت، از بین رفتنِ حیاست.»
و من کتاب له ع کتبه للأشتر النخعی لما ولاه على مصر:
«...وَ اجْعَلْ لِذَوِی الْحَاجَاتِ مِنْکَ قِسْماً تُفَرِّغُ لَهُمْ فِیهِ شَخْصَکَ وَ تَجْلِسُ لَهُمْ مَجْلِساً عَامّاً فَتَتَوَاضَعُ فِیهِ لِلَّهِ الَّذِی خَلَقَکَ وَ تُقْعِدُ عَنْهُمْ جُنْدَکَ وَ أَعْوَانَکَ مِنْ أَحْرَاسِکَ وَ شُرَطِکَ حَتَّى یُکَلِّمَکَ مُتَکَلِّمُهُمْ غَیْرَ مُتَتَعْتِعٍ فَإِنِّی سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ ص یَقُولُ فِی غَیْرِ مَوْطِنٍ: «لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لَا یُؤْخَذُ لِلضَّعِیفِ فِیهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِیِّ غَیْرَ مُتَتَعْتِعٍ.» ثُمَّ احْتَمِلِ الْخُرْقَ مِنْهُمْ وَ الْعِیَّ وَ نَحِّ عَنْهُمُ الضِّیقَ وَ الْأَنَفَ یَبْسُطِ اللَّهُ عَلَیْکَ بِذَلِکَ أَکْنَافَ رَحْمَتِهِ وَ یُوجِبْ لَکَ ثَوَابَ طَاعَتِهِ وَ أَعْطِ مَا أَعْطَیْتَ هَنِیئاً وَ امْنَعْ فِی إِجْمَالٍ وَ إِعْذَارٍ...»
نهجالبلاغة، ص۴۳۹
بخشی از نامهای که امیر مؤمنان زمانی که مالک اشتر را به ولایت مصر گماشتند، برای او نوشتند:
«...مقداری از وقتت را برای کسانی که حاجتی از تو دارند، قرار ده. به این نحو که:
(از کارهای دیگرت دست بکشی و) خودت را در اختیار آنان قرار دهی،
در جلسهای عمومی نزدشان بنشینی و در آن جلسه - بهخاطر خدایی که تو را آفریده - فروتنی نمایی.
سربازان و یارانت را که از محافظان و نگهبانانت هستند، از مردم دور بدار؛ تا کسی که سخن میگوید، بدون اینکه (از روی ترس) دچار لکنت زبان شود، سخنش را به تو بگوید.
چراکه من نه یکبار (که بارها) از رسول خدا شنیدم که میفرمودند:
«امتی که در آن، حق ضعیف، بدون لکنت زبان، از قوی گرفته نشود، هرگز مقدس (پاک و آراسته) نمیگردد.»
سپس (وقتی شروع به انتقاد کردند،) درشتخویی و ناتوانیشان را در سخن گفتن تحمل کن و در برخورد با آنان کمحوصلگی و تکبر نداشته باش.
که اگر چنین کنی، خداوند مرزهای رحمتش را بر تو میگشاید و پاداش فرمانبریاش را برایت واجب میگرداند.
(آنگاه اگر با خواستهاش موافق بودی،) آنچه را به او میدهی، طوری بده که لذت ببرد و گوارایش شود،
و (اگر با خواستهاش موافق نبودی،) به زیبایی و با عذرخواهی او را از آنچه خواستهاست، منع کن...»
و من کتاب له ع کتبه للأشتر النخعی لما ولاه على مصر:
«...ثُمَّ انْظُرْ فِی أُمُورِ عُمَّالِکَ فَاسْتَعْمِلْهُمُ اخْتِبَاراً وَ لَا تُوَلِّهِمْ مُحَابَاةً وَ أَثَرَةً فَإِنَّهُمَا جِمَاعٌ مِنْ شُعَبِ الْجَوْرِ وَ الْخِیَانَةِ وَ تَوَخَ مِنْهُمْ أَهْلَ التَّجْرِبَةِ وَ الْحَیَاءِ مِنْ أَهْلِ الْبُیُوتَاتِ الصَّالِحَةِ وَ الْقَدَمِ فِی الْإِسْلَامِ الْمُتَقَدِّمَةِ فَإِنَّهُمْ أَکْرَمُ أَخْلَاقاً وَ أَصَحُّ أَعْرَاضاً وَ أَقَلُّ فِی الْمَطَامِعِ إِشْرَافاً وَ أَبْلَغُ فِی عَوَاقِبِ الْأُمُورِ نَظَراً...»
نهجالبلاغة، ص۴۳۵
بخشی از نامهای که امیر مؤمنان زمانی که مالک اشتر را به ولایت مصر گماشتند، برای او نوشتند:
«...در امور کارگزارانت دقت داشته باش.
آنان را بعد از آنکه آزمودی، به کار گیر،
نه بهخاطر نزدیکی (به خودت)
و نه از روی علاقه؛
چراکه این دو، از شاخههای بیعدالتی و خیانت هستند.
آنان را از میان افراد باتجربه و خویشتندار انتخاب کن، از میان خانوادههای سالمی که در اسلام پیشگام بودهاند؛
زیرا آنان
- اخلاقشان کریمانهتر است،
- حیثیت و آبرویشان بینقصتر است،
- بهخاطر شرافتشان، کمتر دچار طمع میشوند
- و در عاقبت کارها، دقتنظر بیشتری دارند...»
الإمامُ الصّادقُ علیه السلام:
«الْجَهْلُ فِی ثَلَاثٍ:
فی تَبَدُّلِ الْإِخْوَانِ
و الْمُنَابَذَةِ بِغَیرِ بَیانٍ
و التَّجَسُّسِ عَمَّا لَا یعْنِی.»
تحفالعقول، ص۳۱۷
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست:
«نادانی در سه چیز است:
عوض کردن دوستان،
برهمزدنِ رابطه، بدون بیان (دلیل)
و تجسّس در مورد امور بیفایده.»
...عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ قَالَ: کُنْتُ حَاضِراً عِنْدَ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِذْ قَالَ لَهُ رَجُلٌ: أَصْلَحَکَ اللَّهُ! ذَکَرْتَ أَنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع کَانَ یَلْبَسُ الْخَشِنَ یَلْبَسُ الْقَمِیصَ بِأَرْبَعَةِ دَرَاهِمَ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِکَ وَ نَرَى عَلَیْکَ اللِّبَاسَ الْجَیِّدَ. قَالَ: فَقَالَ لَهُ:
«إِنَّ عَلِیَّ بْنَ أَبِی طَالِبٍ ع کَانَ یَلْبَسُ ذَلِکَ فِی زَمَانٍ لَا یُنْکَرُ وَ لَوْ لَبِسَ مِثْلَ ذَلِکَ الْیَوْمَ لَشُهِرَ بِهِ فَخَیْرُ لِبَاسِ کُلِّ زَمَانٍ لِبَاسُ أَهْلِهِ غَیْرَ أَنَّ قَائِمَنَا إِذَا قَامَ لَبِسَ لِبَاسَ عَلِیٍّ ع وَ سَارَ بِسِیرَتِهِ.»
الکافی، ج۶، ص۴۴۴
حمادبنعثمان گوید: نزد امام صادق (علیهالسلام) بودم که مردی به ایشان عرض کرد:
اصلحکالله! فرمودید که علیبنابیطالب (علیهالسلام) لباس زبر به تن میکرد، پیراهن چهار درهمی میپوشید و امثال اینها، درحالیکه ما لباسی خوب و زیبا بر تن شما میبینیم!
حضرت به او فرمودند:
«بهراستیکه علیبنابیطالب (علیهالسلام) در زمانی اینگونه میپوشید که ناپسند نبود
و اگر چنین لباسی را امروز میپوشید، موجب میشد انگشتنما شود.
پس بهترین لباسِ هر زمانهای، لباسِ اهلِ همان زمان است.
بهجز قائمِ ما (عجلّاللهفرجه) که وقتی قیام میکند، لباس علی (علیهالسلام) را میپوشد و به سیرهی او عمل میکند.»
قالَ الإمَامُ الرِّضَا ع:
«إِنَ أَهْلَ الضَّعْفِ مِنْ مَوَالِیَ یُحِبُّونَ أَنْ أَجْلِسَ عَلَى اللُّبُودِ وَ أُلْبِسَ الْخَشِنَ وَ لَیْسَ یَتَحَمَّلُ الزَّمَانُ ذَلِکَ.»
مکارمالأخلاق، ص۹۸
از امام رضا (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«برخی یاران کوتهاندیشم دوست دارند که من بر زیرانداز نمدین بنشینم و لباس زبر بپوشم،
درحالیکه زمانه(ما) چنینچیزی را نمیپذیرد.»
با این حال، جالب است بدانید:
...عَنْ أَبِی عَبَّادٍ قَالَ:
کانَ جُلُوسُ الرِّضَا ع فِی الصَّیْفِ عَلَى حَصِیرٍ وَ فِی الشِّتَاءِ عَلَى مِسْحٍ وَ لُبْسُهُ الْغَلِیظَ مِنَ الثِّیَابِ حَتَّى إِذَا بَرَزَ لِلنَّاسِ تَزَیَّنَ لَهُمْ.
عیونأخبارالرضا، ج۲، ص۱۷۸
از ابیعَبّاد نقل شدهاست:
امام رضا (علیهالسلام) در تابستان بر حصیر و در زمستان بر زیراندازی مویین مینشستند. لباس زبر و ضخیم میپوشیدند،
اما وقتی میان مردم ظاهر میشدند، خود را برای آنان میآراستند.
...عَنْ یُونُسَ قَالَ قَالَ أَبُو الْحَسَنِ ع:
«إِذَا مَرِضَ أَحَدُکُمْ فَلْیَأْذَنْ لِلنَّاسِ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِ فَإِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا وَ لَهُ دَعْوَةٌ مُسْتَجَابَةٌ.»
الکافی، ج۳، ص۱۱۷
یونسبنعبدالرحمان از امام رضا (علیهالسلام) نقل کردهاست:
«هرگاه یکی از شما بیمار شد، مردم را خبر کنید تا نزدش بیایند؛
زیرا هیچکس نیست، مگراینکه دعایی مستجاب دارد.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«تَمَامُ الْعِیَادَةِ لِلْمَرِیضِ أَنْ تَضَعَ یَدَکَ عَلَى ذِرَاعِهِ وَ تُعَجِّلَ الْقِیَامَ مِنْ عِنْدِهِ فَإِنَّ عِیَادَةَ النَّوْکَى أَشَدُّ عَلَى الْمَرِیضِ مِنْ وَجَعِهِ.»
الکافی، ج۳، ص۱۱۸
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«عیادت کامل بیمار، این است که دستت را بر ساعدش بگذاری و زود از پیشش برخیزی؛
چراکه عیادت احمقها، برای بیمار، از دردی که دارد، سختتر است.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَال:َ إِنَّ أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ ص قَالَ:
«إِنَّ مِنْ أَعْظَمِ الْعُوَّادِ أَجْراً عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ لَمَنْ إِذَا عَادَ أَخَاهُ خَفَّفَ الْجُلُوسَ إِلَّا أَنْ یَکُونَ الْمَرِیضُ یُحِبُّ ذَلِکَ وَ یُرِیدُهُ وَ یَسْأَلُهُ ذَلِکَ.»
الکافی، ج۳، ص۱۱۸
امام صادق از امیر مؤمنان (علیهماالسلام) نقل فرمودهاند:
«بهراستی، از میان عیادتکنندگان، یکی از کسانی که بیشترین پاداش را نزد خداوند (عزّوجلّ) دارد،
کسی است که وقتی به عیادت برادر(ایمانی)اش میرود، نشستن (نزد او) را کوتاه کند،
مگراینکه مریض دوست داشتهباشد او (بیشتر) بنشیند و این را از او بخواهد.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«لَا عِیَادَةَ فِی وَجَعِ الْعَیْنِ وَ لَا تَکُونُ عِیَادَةٌ فِی أَقَلَّ مِنْ ثَلَاثَةِ أَیَّامٍ فَإِذَا وَجَبَتْ فَیَوْمٌ وَ یَوْمٌ لَا فَإِذَا طَالَتِ الْعِلَّةُ تُرِکَ الْمَرِیضُ وَ عِیَالَهُ.»
الکافی، ج۳، ص۱۱۷
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«برای کسی که چشمدرد دارد، عیادتی نیست
و در فاصله کمتر از سه روز نباید عیادت کرد، اما اگر لازم شد، یک روز در میان انجام شود
و هرگاه بیماری طولانی شد، مریض و خانوادهاش را رها کنید.»
...قَالَ أَبُو زَیْدٍ: أَخْبَرَنِی مَوْلًى لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ ع قَالَ: مَرِضَ بَعْضُ مَوَالِیهِ فَخَرَجْنَا إِلَیْهِ نَعُودُهُ وَ نَحْنُ عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِی جَعْفَرٍ فَاسْتَقْبَلَنَا جَعْفَرٌ ع فِی بَعْضِ الطَّرِیقِ. فَقَالَ لَنَا: «أَیْنَ تُرِیدُونَ؟» فَقُلْنَا: نُرِیدُ فُلَاناً نَعُودُهُ. فَقَالَ لَنَا: «قِفُوا!» فَوَقَفْنَا. فَقَالَ: «مَعَ أَحَدِکُمْ تُفَّاحَةٌ أَوْ سَفَرْجَلَةٌ أَوْ أُتْرُجَّةٌ أَوْ لَعْقَةٌ مِنْ طِیبٍ أَوْ قِطْعَةٌ مِنْ عُودِ بَخُورٍ؟» فَقُلْنَا: مَا مَعَنَا شَیْءٌ مِنْ هَذَا. فَقَالَ: «أَ مَا تَعْلَمُونَ أَنَّ الْمَرِیضَ یَسْتَرِیحُ إِلَى کُلِّ مَا أُدْخِلَ بِهِ عَلَیْهِ؟»
الکافی، ج۳، ص۱۱۸
یکی از غلامان امام جعفربنمحمد صادق (علیهماالسلام) نقل کردهاست:
یکی (دیگر) از غلامان حضرت مریض شد. ما، جمعی از غلامان امام صادق (علیهالسلام)، برای عیادت او (از خانه) خارج شدیم و در راه با امام صادق (علیهالسلام) مواجه گشتیم.
حضرت فرمودند: «کجا میروید؟»
عرض کردیم: به عیادت فلانی میرویم.
فرمودند: «بایستید!»
ایستادیم.
فرمودند: «آیا سیبی، گلابیای، بالنگی یا مقداری عطر یا تکهای عودِ دودکردنی همراه یکی از شما هست؟»
عرض کردیم: چیزی از آنچه فرمودید، همراه نداریم.
فرمودند: «مگر نمیدانید بیمار از چیزی که برایش برده میشود، آرامش مییابد؟»
غروب یک روز تابستانی، تهِ یک خیابانِ سوتوکور، جایی که میشد مطمئن بود آشنایی عبور نمیکند، سیگار دوم را روشن کردم و با هیجان چند پُک زدم. نگاهی به جیب پیراهنم انداختم. پنجشش نخِ دیگر هم داشتم.
صبح آن روز با پدربزرگم به باغش که خارج شهر بود، رفته بودم. از بچهگی او را دوست داشتم. اصولاً بهخلاف همسنوسالهایم دوست داشتم کنار مُسنترها بنشینم و از خاطرات و تجربیاتشان بچشم.
باغ پدربزرگم، علاوه بر باغبانِ مهربانش، امتیازات دیگری هم داشت؛ یک استخر کوچک، درختان میوه و بوتههای خیاری که بویشان مستت میکرد.
پدربزرگم سیگاری بود و به رسم پیشکسوتان، «شیراز» میکشید و گاه «بهمن». همیشه توی انبار باغش یک کارتن سیگار داشت و با خیال راحت، از صبح تا شب یکیدو بسته دود میکرد.
نوجوان بودم، و پیرمردی که جلوی باغش، روی یک تخت چوبی، به متکا لم میداد و آتشبهآتش سیگار میکشید، به چشمم بزرگ مینمود. از این حالتش خوشم میآمد. اصلاً شاید علت سیگاری شدن دایی کوچکم هم همین بود.
آن روز دیگر طاقت نیاوردم. میان چُرتهای بعدازظهرش، به انبار رفتم. دو سه نخ برداشتم و خودم را به ته باغ رساندم. یکی روشن کردم و چند پُک زدم و سرفه و... احساس کردم پدربزرگم بیدار شده. سریع انداختمش زمین و آمدم جلوی باغ.
هنوز خواب بود. دوباره برگشتم. یکی دیگر روشن کردم و اینبار با خیالی راحتتر کشیدم... و خوشم آمد. نه از بوی گندش، که از دود سحرانگیز و از این حالتش؛ اینکه مثل بزرگترها شده بودم، مثل پدربزرگم.
این شد که موقع برگشت، وقتی پیرمرد مشغول چیدن میوه و بادمجان در کیسهها بود، دوباره به انبار رفتم و چندتای دیگر از کارتن برداشتم. آن چندتا، در میان آن همه، گم بود و مطمئن بودم که متوجه نخواهد شد.
از مسیر طولانی و کسلکنندهی همیشهگی، به خانه برگشتیم. به بهانهای زدم بیرون. رفتم تهِ همان خیابان سوتوکوری که گفتم، و سیگار اول و دوم و...
در میانهی دومی بودم که فکری مزاحمم شد. از همان دور به صورتم خَنج میکشید. بعد نزدیک و نزدیکتر شد. جلویم ایستاد. مچم را گرفت. نگاهم به دستم افتاد و به آتش سرخی که از میان دودها سو سو میزد. آنقدر مچم را فشار داد که سیگار از دستم افتاد. بعد دستِ تسلیمشدهام را در جیب پیراهنم فرو کرد. همه سیگارها را در آورد، خُرد کرد و گوشهای ریخت.
آن فکر مزاحم، حرف پدرم بود که در یک جایگاه مناسب زده شده بود؛ در جایِ مناسب و گاهِ مناسب.
کوچکتر که بودم، وقتی مردی مچالهشده از مواد مخدر را دیدم، و وقتی از آن حالتش منزجر شدم، گفت: «بابا جون! اینا همهش از سیگار شروع میشه؛ هیچ معتادی نیست که از سیگار شروع نکردهباشه.» این را با همان لحن دلسوزانه و مخلصانهاش گفت.
این بود که سالها بعد، مرا به فکر انداخت و آیندهی منزجرکنندهی احتمالیام را جلوی چشمم آورد. اینطور شد که سبکسنگین کردم و تصمیم گرفتم دیگر نکشم.
این، مصداق سخن حکیمانه پدر مهربان امت، امیر مؤمنان (علیهالصلاةوالسلام) است که:
«الْعِلْمُ فِی الصِّغَرِ کَالنَّقْشِ فِی الْحَجَرِ.»
کنزالفوائد، ج۱، ص۳۱۹
«علم (اگر) در خردسالی (آموخته شود)، مانند نقشی است که بر سنگ، حَک میشود.»
پانوشتـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[1] حواسمان باشد که به بچههایمان چه میگوییم، چهگونه میگوییم و در چه جایگاهی میگوییم. این حرفها - چه خوب و چه بد - در ذهن بچهها حکّ میشوند و در بزنگاهها به سراغشان میروند.
[2] سیگاریها هم حواسشان باشد که ممکن است با هر پُکشان به سیگار، آیندهی کودکی را نیز دود کنند!
[3] کاش بیشتر قدر پدرهایمان را بدانیم.
همانطور که میدانید، حضرت سیدالشهداء (علیهالسلام) پس رسیدن خبر مرگ معاویه و خودداری از بیعت با یزید (لعنةاللهعلیهما)، به همراه خانواده، از مدینه خارج و چند ماه در مکه ساکن شدند.
ایشان در روز هشتم ذیالحجه سال۶۱، حج خود را نیمکاره رها کردند و درحالیکه حاجیها خود را برای رفتن به عرفات آماده میکردند، از مکه، به قصد کوفه، خارج شدند.
در همین روز، گفتگویی خصوصی میان ایشان و عبداللهبنزبیر رخ داده است که در زیر دو گزارش از آن میخوانید.
...عَنْ أَبِی سَعِیدٍ عَقِیصَا قَالَ: سَمِعْتُ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع وَ خَلَا بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الزُّبَیْرِ وَ نَاجَاهُ طَوِیلًا قَالَ ثُمَّ أَقْبَلَ الْحُسَیْنُ ع بِوَجْهِهِ إِلَیْهِمْ وَ قَالَ: «إِنَّ هَذَا یَقُولُ لِی کُنْ حَمَاماً مِنْ حَمَامِ الْحَرَمِ وَ لَأَنْ أُقْتَلَ [وَ] بَیْنِی وَ بَیْنَ الْحَرَمِ بَاعٌ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُقْتَلَ وَ بَیْنِی وَ بَیْنَهُ شِبْرٌ وَ لَأَنْ أُقْتَلَ بِالطَّفِّ أَحَبُّ إِلَیَّ مِنْ أَنْ أُقْتَلَ بِالْحَرَمِ.»
کاملالزیارات، ص۷۲
از ابوسعید عَقیصا نقل شده است:
عبداللهبنزبیر با امام حسین (علیهالسلام) خلوت کرد و مدت زیادی با ایشان درگوشی صحبت کرد.
سپس امام حسین (علیهالسلام) به حاضران رو کردند و فرمودند:
«این مرد به من میگوید کبوتری از کبوتران حرم[1] باشم.
اما من اگر در فاصله یک «باع»[2] از حرم کشته شوم، برایم خوشایندتر است از اینکه در یک وجبیِ آن کشته شوم
و اگر در طفّ[3] کشته شوم، برایم خوشایندتر است از اینکه در حرم کشته شوم.»
این ماجرا در کتاب «وقعةالطف» از زاویهای دیگر و با جزئیاتی بیشتر نقل شدهاست:
[قالا] عبد اللّه بن سلیم و المذری بن المشمعلّ: قدمنا مکّة حاجّین فدخلنا یوم الترویة فاذا نحن بالحسین ع و عبد اللّه بن الزبیر قائمین عند ارتفاع الضحى فیما بین الحجر و الباب، فتقرّبنا منهما فسمعنا ابن الزبیر و هو یقول للحسین ع: إن شئت أن تقیم أقمت فولیت هذا الأمر فازرناک و ساعدناک و نصحنا لک و بایعناک. فقال له الحسین ع: «إنّ أبی حدّثنی: «أنّ بها کبشا یستحلّ حرمتها»! فما احبّ أن أکون أنا ذلک الکبش.» فقال له الزبیر: إلیّ یا ابن فاطمة؛ فأصغى إلیه فسارّه، ثم التفت إلینا الحسین فقال: «أ تدرون ما یقول ابن الزبیر؟» فقلنا: لا ندری؛ جعلنا اللّه فداک. فقال: «قال: أقم فی هذا المسجد أجمع لک الناس.» ثم قال الحسین ع: «و اللّه لئن اقتل خارجا منها بشبر أحبّ إلیّ من أن اقتل داخلا منها بشبر و أیم اللّه لو کنت فی جحر هامّة من هذه الهوام لاستخرجونی حتى یقضوا فیّ حاجتهم، و اللّه لیعتدنّ علیّ کما اعتدت الیهود فی السبت.»
وقعةالطف، ص۱۵۲
عبداللهبنسلیم و مذریبنمشمعل گویند: ما برای انجام حج، در یومالترویه (روز هشتم ذیالحجه) وارد مکه شدیم. هنگام بالا آمدن خورشید بود که یکباره با امام حسین (علیهالسلام) و عبداللهبنزبیر مواجه شدیم که میان حجرالاسود و درب (خانه خدا) ایستادهبودند. به آنها نزدیک شدیم و شنیدیم که ابنزبیر به امام حسین (علیهالسلام) میگفت:
اگر میخواهید، (در مکه) اقامت گزینید و ولایت این امر (قیام برای بازپسگیری حکومت) را به عهده گیرید. دراینصورت، ما نیز از شما حمایت میکنیم، یاریتان مینماییم، خیرخواهتان خواهیم بود و با شما بیعت خواهیم کرد.
امام حسین (علیهالسلام) به او فرمودند:
«پدرم برایم روایت فرموده که «در حرم یک «قوچ»[4] هست که حرمت آن را میشکند» و من خوش ندارم آن قوچ، من باشم.»
ابنزبیر به ایشان گفت: جلو بیایید، ای فرزند فاطمه!
پس حضرت گوششان را نزدیک آوردند و ابنزبیر حرفی درگوشی با ایشان زدند.
آنگاه، حضرت رو به ما کردند و فرمودند:
«میدانید ابنزبیر چه میگوید؟»
عرض کردیم:
خدا ما را فدایتان کند! نمیدانیم.
حضرت فرمودند:
«او میگوید در این مسجد اقامت گزین تا مردم به دورت جمع شوند.»
سپس امام حسین (علیهالسلام) فرمودند:
«به خدا قسم، اگر یک وجب خارج از حرم کشته شوم، برایم خوشایندتر است از اینکه یک وجب داخل آن کشته شوم.
به خدا قسم، اگر در لانهی یکی از این «مار»ها[5] باشم، مرا از آن بیرون میکشیدند تا به «خواسته»ای که از من دارند،[6] برسند.
به خدا قسم، آنان به حق من تجاوز خواهند کرد، همانطور که یهودیان در روز شنبه از حد خود تجاوز کردند (و حرمت این روز را شکستند.)»
پاورقیـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[1] مقصود از «حرم»، شهر مکه و بخشی از اطراف آن است که توسط حضرت ابراهیم و با راهنمایی جبرائیل مشخص شدهاست. این مکان بهخاطر وجود کعبه و مسجدالحرام، از احترام خاصی برخوردار است و خداوند آن را مکانی امن برای انسان و تمام موجودات زنده تعیین فرمودهاست.
[2] مقصود از «باع»، فاصله میان سر دو انگشت وسطِ دست چپ و راست است، هنگامى که دستها کاملاً باز شوند.
[3] مقصود از «طفّ» (که در لغت بهمعنای ساحل رودخانه است)، سرزمین کربلاست.
[4] «قوچ» در اینجا کنایه از رئیس قوم است.
[5] ظاهراً مقصود از «مار»ها، زبیر و یارانش هستند که با حکومت بنیامیه به مخالفت برخواستهبودند و برای حفظ جانشان، در غرفههای مسجدالحرام خزیدهبودند و حرم را سپر خود کردهبودند.
[6] ظاهراً مقصود از این «خواسته»، «بیعت با یزید» است.
...قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع:
«إِنَّمَا أَعْطَاکمُ اللَّهُ هَذِهِ الْفُضُولَ مِنَ الْأَمْوَالِ لِتُوَجِّهُوهَا حَیثُ وَجَّهَهَا اللَّهُ وَ لَمْ یعْطِکمُوهَا لِتَکنِزُوهَا.»
الکافی، ج۴، ص۳۲
امام صادق (علیهالسلام) فرمودند:
«خداوند «اموال زیادی» را تنها به این دلیل به شما عطا فرموده که آن را در جایی به کار گیرید که خداوند نظر دارد و هرگز آن را به شما نداده تا ذخیرهاش کنید.»
پانوشتـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[1] مالی که از بیش از مصرف و نیاز ماست، اگر در مسیر درست به جریان نیفتد، میگندد و میگنداند.
[2] شاید بتوان با این دسته احادیث، «پسانداز» کردن مال را مردود دانست و در عوض، «به جریان انداختن» آن در فعالیتهای اقتصادی یا امور خیریه (مانند وقف، قرضالحسنه، کمک به محرومان و...) را توصیه نمود. (نیاز به تحقیق و تأمل بیشتر)
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص:
«مَنْ عَرَضَ لِأَخِیهِ الْمُسْلِمِ الْمُتَکَلِّمِ فِی حَدِیثِهِ فَکَأَنَّمَا خَدَشَ وَجْهَهُ.»
الکافی، ج۲، ص۶۶۰
امام صادق از رسول خدا (صلواتاللهعلیهما) نقل فرمودهاند:
«هرکس در میان سخن برادر مسلمانش بپرد (و حرفش را قطع کند)، مانند این است که صورتش را (با ناخن) بخراشد.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«إِذَا کَانَ الْقَوْمُ ثَلَاثَةً فَلَا یَتَنَاجَى مِنْهُمُ اثْنَانِ دُونَ صَاحِبِهِمَا فَإِنَّ فِی ذَلِکَ مَا یَحْزُنُهُ وَ یُؤْذِیهِ.»
الکافی، ج۲، ص۶۶۰
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«هرگاه گروهی سه نفر بودند، نباید دو نفر از آنها بدون (دخالت دادن) همنشینشان، یواشکی صحبت کنند؛
چراکه این کار موجب ناراحتی و آزار او میشود.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع:
«لَا تَبْدَءُوا النِّسَاءَ بِالسَّلَامِ وَ لَا تَدْعُوهُنَّ إِلَى الطَّعَامِ.»
الکافی، ج۵، ص۵۳۵
امام صادق از امیر مؤمنان (علیهماالسلام) نقل فرمودهاند:
«در سلام کردن به زنان شروعکننده نباشید و ایشان را به غذا دعوت نکنید.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«کَانَ رَسُولُ اللَّهِ ص یُسَلِّمُ عَلَى النِّسَاءِ وَ یَرْدُدْنَ عَلَیْهِ السَّلَامَ وَ کَانَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع یُسَلِّمُ عَلَى النِّسَاءِ وَ کَانَ یَکْرَهُ أَنْ یُسَلِّمَ عَلَى الشَّابَّةِ مِنْهُنَّ وَ یَقُولُ أَتَخَوَّفُ أَنْ یُعْجِبَنِی صَوْتُهَا فَیَدْخُلَ عَلَیَّ أَکْثَرُ مِمَّا أَطْلُبُ مِنَ الْأَجْرِ.»
الکافی، ج۲، ص۶۴۸
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) به زنان سلام میکردند و آنان نیز به حضرت جواب سلام میدادند.
امیر مؤمنان (علیهالسلام) نیز به زنان سلام میکردند، اما خوش نداشتند به زن جوان سلام کنند و میفرمودند:
«میترسم صدایش مرا به شگفتی وادارد و بیش از اجری که (در ازای سلام کردن) میخواهم، ضرر به من برسد.»»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«لَا تَکُونُ الصَّدَاقَةُ إِلَّا بِحُدُودِهَا فَمَنْ کَانَتْ فِیهِ هَذِهِ الْحُدُودُ أَوْ شَیْءٌ مِنْهَا فَانْسُبْهُ إِلَى الصَّدَاقَةِ وَ مَنْ لَمْ یَکُنْ فِیهِ شَیْءٌ مِنْهَا فَلَا تَنْسُبْهُ إِلَى شَیْءٍ مِنَ الصَّدَاقَةِ فَأَوَّلُهَا أَنْ تَکُونَ سَرِیرَتُهُ وَ عَلَانِیَتُهُ لَکَ وَاحِدَةً وَ الثَّانِی أَنْ یَرَى زَیْنَکَ زَیْنَهُ وَ شَیْنَکَ شَیْنَهُ وَ الثَّالِثَةُ أَنْ لَا تُغَیِّرَهُ عَلَیْکَ وِلَایَةٌ وَ لَا مَالٌ وَ الرَّابِعَةُ أَنْ لَا یَمْنَعَکَ شَیْئاً تَنَالُهُ مَقْدُرَتُهُ وَ الْخَامِسَةُ وَ هِیَ تَجْمَعُ هَذِهِ الْخِصَالَ أَنْ لَا یُسْلِمَکَ عِنْدَ النَّکَبَاتِ.»
الکافی، ج۲، ص۶۳۹
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«دوستی صادقانه، مرزهایی دارد؛ هرکس این مرزها یا بخشی از آنها در او بود، او را به دوستی (با خودت) نسبت بده و هرکس هیچیک از آنها در او نبود، او را اصلاً به دوستی (با خودت) نسبت نده:
- اول اینکه باطن و ظاهرش برای تو یکی باشد
- دوم اینکه زینت تو را زینت خود بداند و زشتیات را زشتیاش
- سوم اینکه مقام و مال، رفتارش را نسبت به تو تغییر ندهد
- چهارم اینکه از آنچه در توانش است، از تو دریغ نکند
- و پنجمین مورد که همه این ویژگیها را در بر دارد، اینکه تو را هنگام گرفتاریها رها نسازد.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ: قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع:
«لَا یَنْبَغِی لِلْمَرْءِ الْمُسْلِمِ أَنْ یُوَاخِیَ الْفَاجِرَ فَإِنَّهُ یُزَیِّنُ لَهُ فِعْلَهُ وَ یُحِبُّ أَنْ یَکُونَ مِثْلَهُ وَ لَا یُعِینُهُ عَلَى أَمْرِ دُنْیَاهُ وَ لَا أَمْرِ مَعَادِهِ وَ مَدْخَلُهُ إِلَیْهِ وَ مَخْرَجُهُ مِنْ عِنْدِهِ شَیْنٌ عَلَیْهِ.»
الکافی، ج۲، ص۶۴۰
امام صادق از امیر مؤمنان (علیهماالسلام) نقل فرمودهاند:
«برای یک مسلمان شایسته نیست با فاجر[*] دوست شود؛ چراکه:
- فاجر، کار (زشت) خودش را زیبا جلوه میدهد و دوست دارد او نیز مثل خودش باشد
- فاجر، نه در امر دنیا و نه در امر آخرت، او را یاری نمیرساند
- رفت و آمد با فاجر، موجب زشتی و بدنامی اوست.»
پاورقیــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
[*] چنانچه پیشتر نیز بیان شد، واژه «گناه» در زبان عربی و ادبیات دینی، بیش از سی معادل دارد که هریک دارای معنایی ظریف است و در جای خود بهکار میرود.
یکی از این واژگان، «فجور» است. «فجور» با «انفجار» همریشه هستند و گوهرمعناییشان، «خروج انفجارگونه» است؛ خروجی که شدید، ناگهانی، همهجانبه، پخششونده و نابودگر است.
پس میتوان گفت: «فاجر» کسی است که حصار بندگی را بهسختی دریده و با وصفی که ذکر شد، از آن خارج شدهاست. چنین خروجی است که موجب صدمه به اطرافیان نیز میشود.
پانوشتــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
اگر این دقتها در ترجمه و فهم معارف دینی صرف نشود، این معارف، اشتباه فهمیده میشوند و در نتیجه، وارونه عمل خواهند شد.
اینگونه میشود که دستگاه انسانساز اسلام، درست کار نخواهدکرد و مسلمانان با مشکلاتی روبهرو خواهندشد.
در همین مورد، اگر خود را راحت کنیم و «فاجر» را «گناهکار» معنا کنیم، مسلمانان را از دوستی با هر گناهکاری منع کردهایم. دراینصورت آنها...
- یا بهخاطر ملاحظات اجتماعی، به این دستور عمل نمیکنند که در نتیجه، دچار احساس گناه میشوند و کمکم قبح سرپیچی از دستورات دینی در ذهنشان میشکند،
- و یا با عمل به این دستورِ اشتباه، منزوی، تنها و کماثر خواهند شد و کمکم انگ ناکارمدی بر دامن دستورات اسلام خواهدنشست.
آنچه ذکر شد، بخش کوچکی از دشواریهای کار فقها برای کشف مراد شارع است. پیشتر نیز نکاتی در این رابطه ذکر شدهبود:
- چرا امام صادق زراره را میان دیگر اصحاب خراب کرد؟!
- اختلافافکنی میان شیعیان توسط امام باقر!!
- از دیگر ظرائف کار فقیه؛ ماجرای عدس و حمّص
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ ع:
«لَا عَلَیْکَ أَنْ تَصْحَبَ ذَا الْعَقْلِ وَ إِنْ لَمْ تَحْمَدْ کَرَمَهُ وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِعَقْلِهِ وَ احْتَرِسْ مِنْ سَیِّئِ أَخْلَاقِهِ وَ لَا تَدَعَنَّ صُحْبَةَ الْکَرِیمِ وَ إِنْ لَمْ تَنْتَفِعْ بِعَقْلِهِ- وَ لَکِنِ انْتَفِعْ بِکَرَمِهِ بِعَقْلِکَ وَ افْرِرْ کُلَّ الْفِرَارِ مِنَ اللَّئِیمِ الْأَحْمَقِ.»
الکافی ، ج۲، ص۶۳۸
امام صادق از امیر مؤمنان (علیهماالسلام) نقل فرمودهاند:
«به ضررت نیست؛ اگر با فردی عاقل همنشین شوی. اگر بزرگمنشیاش را نمیپسندی، از عقلش بهره ببر و (در عین حال) مراقب اخلاق بدش باش (تا از او تأثیر نپذیری).
همنشینی با فرد بزرگمنش را از دست نده. اگر از عقلش بهره نمیبری، با عقل خودت، از بزرگمنشیاش بهرهمند شو.
هرچه میتوانی از فرد پست و نادان فرار کن.»
پیشتر از دشواریهای کار فقهای عظیمالشأن مطالبی عرض شد. یکیدیگر از این دشواریها، جمع میان احادیث متعدد حول یک موضوع است.
گاهی در یک موضوع خاص، میان بعضی احادیث، تعارضاتی دیده میشود که فقیه وظیفه دارد برای کشف غرض اصلی شارع، با استدلال و بر اساس قواعد، به یک جمعبندی دست یابد.
بعضی اختلافات فقها در فتوا، ریشه در اختلافات ایشان در جمعبندی احادیث حول یک موضوع دارد.
چندروز پیش در مطلبی که با عنوان «بوسیدن دست چه کسانی جایز است؟» (لینک وبلاگ + لینک کانال) منتشر شد، سه حدیث حول این موضوع ذکر شد و بنده در «پانوشت»، آنچه بهعنوان جمعبندی به نظرم میرسید را چنین بیان نمودم: «با توجه به آنچه ذکر شد (بهویژه حدیث دوم)، به نظر میرسد...»
از این جمله مشخص است که نگارنده در مقام بیان فتوا نیست، بلکه احتمالی که به نظرش قویتر رسیدهاست را بیان نموده.
اساساً بنده هرگز خود را در سطح فقهای گرامی نمیدانم و در تمام مواردی که ذیل احادیث، نظری مطرح کردهام، در مقام فقیه نبودهام و فتوا صادر نکردهام، بلکه پس از تحقیق و تأملی نهچندانمفصل، نظر غیرقطعیام را به عنوان یک طلبهی درس خارج و دانشآموختهی رشته علوم حدیث، بیان داشتهام.
پس از انتشار مطلب «دستبوسی»، دو نفر از دوستان طلبه در ردّ برداشت بنده در «پانوشت»، نکاتی فرمودند و دو نفر دیگر برداشت بنده را تأیید کردند.
از ناقدین محترم خواستم درصورت تمایل، یادداشتی برای انتشار در کانال بنویسند که لبیک گفتند. (نقد آقای حسینی + نقد آقای دینپرسی)
ضمن تشکر از این عزیزان، اعلام میدارم که «حدیثنا» از نقد و نظر همه دوستان استقبال میکند و در صورت صلاحدید منتشر خواهدکرد، إنشاءالله.
دفاع از «پانوشت»
ضمن تشکر از این دوستان، عرض میکنم ظاهراً این مسأله اختلافی است، هرچند بنده در تفحص مختصرم، در آثار و سیرهی علما، مخالفی نیافتم.
ازآنجاکه بحث و استدلال فقهی از حوصله این کانال عمومی خارج است، به نقل چند قول از علما و فقهای بزرگوار پیرامون این موضوع، بسنده میکنم:
مرحوم علامه مجلسی، در شرح حدیث دوم (که استظهار بنده، بیشتر بر اساس آن بود،) چنین فرمودهاند:
«مقصود از این سخن امام صادق (علیهالسلام): «أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ»؛ «یا کسی که بهسبب (بوسیدن دستِ) او، (بوسیدن دستِ) رسول خدا اراده شود»، با اجماعِ همه علما، ائمه (علیهمالسلام) هستند و با اختلاف، کسانی غیر از ائمه را نیز شامل میشود؛ از جمله: سادات و علما. هرچند ندیدهام هیچیک از علمای شیعه به حرمت (دستبوسی کسانی غیر از اهل بیت) تصریح کردهباشد.
بعضی محققین [منظور: مرحوم فیض کاشانی] گفتهاند:
«شاید مراد از «أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ»، امامان معصوم (صلواتاللهعلیهم) باشند؛ چنانچه از حدیث بعدی (حدیث سوم در مطلب حدیثنا) استفاده میشود. احتمال دارد این حکم، علمایی که به خداوند و اوامر او علم دارند و به علمشان عمل میکنند و هدایتگر مردم هستند و حرفشان با عملشان یکی است را نیز شامل شود؛ چراکه علمای راستین، وارثان پیامبران هستند و بعید نیست جزء کسانی باشند که از ایشان، رسول خدا اراده شود.» (الوافی، ج۵، ص۶۱۷)»
علامه مجلسی در ادامه به کلام شهید اول در کتاب قواعدشان (القواعد و الفوائد، ج۲، ص۱۵۹) در مورد «جواز بوسیدن دست علمای راستین» اشاره میفرمایند که به دلیل طولانیبودن از ذکر آن صرفنظر میکنم.
مرآةالعقول، ج۹، ص۷۹
مرحوم ملاصالح مازندرانی نیز در شرح این حدیث فرمودهاند:
«منظور از «أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ»، چنانچه حدیث بعد نیز تصریح شدهاست، اوصیاء رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) میباشد. هرچند احتمال دارد مراد، افرادی اعم از ایشان و کسانی که به ایشان نزدیک میباشند نیز باشند.»
شرحالکافی، ج۹، ص۶۱
مرحوم آیتالله سیدمحمد حسینیشیرازی نیز چنین فرمودهاند:
«از اموری که مربوط به سلامواحوالپرسی است، بوسیدن دست و بلند شدن جلوی کسی است که وارد میشود. در تفسیر روایات وارد شده پیرامون این مسائل، اختلاف است...»
ایشان پس از ذکر حدیث دوم، میفرمایند:
«شکی نیست که این سخن امام صادق (علیهالسلام): «أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ»، ائمه طاهرین (علیهمالسلام) را شامل میشود...»
سپس با نقل نظر مرحوم فیض کاشانی (که همانطور که ذکر شد، معتقدند این فراز از حدیث، شامل علمایی نیز میشود که به خداوند و اوامر او علم دارند و به علمشان عمل میکنند و هدایتگر مردم هستند و...)، نظرشان را در مورد این مسألهی اختلافی، بیان میکنند:
«نظر درست، همین نظر است و این حکم در روزگار ما بر فقها و مراجع تقلید منطبق است؛ چراکه ایشان نائبان امام مهدی (عجلاللهفرجه) هستند و شکی نیست که ایشان به خداوند و اوامر او علم دارند و به علمشان عمل میکنند و هدایتگر مردم هستند...»
الفقه؛السلموالسلام، ص۳۵۳
آیتالله سیدکاظم حسینیحائری (از شاگردان شهید سیدمحمدباقر صدر)، در رساله استفتائات خود، در پاسخ به این سؤال که آیا بوسیدن دست پدرومادر و اهلعلموفضل جایز است، چنین پاسخ دادهاند:
«بوسیدن دست پدرومادر جایز است و بوسیدن دست، در زمانی که از آن، (بوسیدن دستِ) رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) اراده شود، جایز است.
بوسیدن دست درصورتیکه از روی مهربانی باشد، نه از روی تعظیم و بزرگداشت، جایز است؛ مثل بوسیدن دست طفل شیرخوار.
بوسیدن دست همسر، از روی شهوت جنسی، جایز است.
(اما) بوسیدن دست کسانی غیر از پدرومادر و کسانی که از آنها رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) اراده نمیشود، اگر از روی تعظیم و بزرگداشت باشد، جایز نیست.»
الفتاوىالمنتخبة، ص۱۵۳
در برخی احادیث، بوسیدن دست دیگران نهی شدهاست.
در حدیث زیر، علت این نهی ذکر شدهاست:
و قَالَ الرِّضَا ع:
«لَا یُقَبِّلِ الرَّجُلُ یَدَ الرَّجُلِ فَإِنَّ قُبْلَةَ یَدِهِ کَالصَّلَاةِ لَهُ.»
تحفالعقول، ص۴۵۰
امام رضا (علیهالسلام) فرمودند:
«هیچ مردی نباید دست مردی دیگر را ببوسد؛ چراکه بوسیدن دست او، مانند نماز خواندن برای اوست.»
البته این نهی، استثنائی نیز دارد:
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«لَا یُقَبَّلُ رَأْسُ أَحَدٍ وَ لَا یَدُهُ إِلَّا یَدُ رَسُولِ اللَّهِ ص أَوْ مَنْ أُرِیدَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ ص.»
الکافی، ج۲، ص۱۸۵
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«سر و دست هیچکس نباید بوسیده شود، مگر دست رسول خدا (صلیاللهعلیهوآله) یا کسی که بهسبب (بوسیدن دستِ) او، (بوسیدن دستِ) رسول خدا اراده شود.»
از مصادیق کسانی که انسان آنها را در جایگاه رسول خدا قرار میدهد، اهلبیت (علیهمالسلام) هستند:
...عَنْ عَلِیِّ بْنِ مَزْیَدٍ صَاحِبِ السَّابِرِیِّ قَالَ: دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَتَنَاوَلْتُ یَدَهُ فَقَبَّلْتُهَا فَقَالَ:
«أَمَا إِنَّهَا لَا تَصْلُحُ إِلَّا لِنَبِیٍّ أَوْ وَصِیِّ نَبِیٍّ.»
الکافی، ج۲، ص۱۸۵
علیبنمَزید گوید: خدمت امام صادق (علیهالسلام) رسیدم، دست ایشان را گرفتم و بوسیدم. حضرت فرمودند:
«بدان که این کار درست نیست، مگر برای یک پیامبر یا وصیّ یک پیامبر.»
پانوشتــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
با توجه به آنچه ذکر شد (بهویژه حدیث دوم)، به نظر میرسد علاوه بر پیامبر و اوصیاء ایشان (علیهمالسلام)، بوسیدن دست کسانی که انسان آنها را در جایگاه پیامبر قرار میدهد و با احترام به آنها، گویا به پیامبر احترام میگذارد، نیز جایز است؛
مانند عالمان خداشناس و دینشناسی که به وظیفهی پیامبرگونهی خود، که همانا راهبریِ مردم است، عمل میکنند.
مشخص است که مقصود از عالم، در اینجا، عالمِ دینشناس است؛ چنانچه از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«إِنَّ الْعُلَمَاءَ وَرَثَةُ الْأَنْبِیَاءِ وَ ذَاکَ أَنَّ الْأَنْبِیَاءَ لَمْ یُورِثُوا دِرْهَماً وَ لَا دِینَاراً وَ إِنَّمَا أَوْرَثُوا أَحَادِیثَ مِنْ أَحَادِیثِهِمْ فَمَنْ أَخَذَ بِشَیْءٍ مِنْهَا فَقَدْ أَخَذَ حَظّاً وَافِراً.»
الکافی، ج۱، ص۳۲
«بهراستی که عالمان، وارثان پیامبراناند؛ چراکه پیامبران درهم و دیناری از خود به ارث نگذاشتهاند و تنها بخشی از احادیث خود را به ارث گذاشتهاند. پس هرکس مقداری از این احادیث را برگیرد (و عمل نماید)، بهرهای فراوان بردهاست.»
...عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ:
«إِنَّ مِنْ تَمَامِ التَّحِیَّةِ لِلْمُقِیمِ الْمُصَافَحَةَ وَ تَمَامِ التَّسْلِیمِ عَلَى الْمُسَافِرِ الْمُعَانَقَةَ.»
الکافی، ج۲، ص۶۴۶
از امام صادق (علیهالسلام) نقل شدهاست که فرمودند:
«بهراستی که سلامواحوالپرسی با کسی که مسافر نیست، با «دست دادن» کامل میشود
و سلاموعلیک با کسی که مسافر است، با «در آغوش گرفتن» کامل میشود.»
