قالَ عَلِیِّ أَمِیرُ اَلْمُؤْمِنِینَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ:
«لِیَتَأَسَّ صَغِیرُکُمْ بِکَبِیرِکُمْ وَ لْیَرْأَفْ کَبِیرُکُمْ بِصَغِیرِکُمْ.»
نهجالبلاغة، ص۲۴۰
از امیرالمؤمنین (علیهالسلام) نقل شده است:
«کوچکترهای شما باید از بزرگترهایتان پیروی کنند و بزرگترها باید به کوچکترها محبت بورزند.»
پانوشتـــــــــــــــــــــــــــــــــ
در متن عربی حدیث، حضرت فرمودهاند کوچکترها باید به بزرگترها «تأسّی» کنند. معنای دقیق «تأسی» در لغت عرب، عبارت است از پیروی و تمکین از کسی که خیرخواه انسان است و قصد مداوا و اصلاح او را دارد؛ مثل بیماری که از دستورات پزشک پیروی میکند تا بهبود یابد.
و در مقابل، فرمودهاند بزرگترها باید نسبت به کوچکترها «رأفت» داشته باشند. معنای دقیق «رأفت» نیز در لغت عرب، عبارت است از اینکه انسان نسبت به دیگری مهربانی و دلسوزی خالصانه و شدیدی داشته باشد، بهنحوی که طاقت درد و رنج او را نداشته باشد و در صدد مداوا و اصلاح او برآید. هرچند این مداوا و اصلاح، خود با درد و رنجِ موقتی همراه باشد.
از آنچه گفته شد، برمیآید که حضرت رابطهی مطلوب میان بزرگترها و کوچکترها را چنین ترسیم کردهاند که بزرگترها باید دلسوز کوچکترها باشند و به اصلاح آنها اهتمام داشته باشند. کوچکترها نیز باید خیرخواهی بزرگترهایشان را بپذیرند و از دستوراتشان پیروی کنند تا کاستیهایشان برطرف شود و رشد نمایند.
بدیهی است که این رابطه دوطرفه است و اگر از جانب یکی از طرفین (بهویژه بزرگترها) کوتاهی صورت گیرد، طرف مقابل نیز کوتاهی خواهد کرد؛
- کوچکترها اگر بزرگترهایشان را مهربان و دلسوز ندانند یا آنها را کاردان و حاذق نیابند، از آنها پیروی نخواهند کرد و رشد نخواهند نمود.
- از طرفی اگر آنها به دلسوزیهای بزرگترهایشان توجه نکنند و به توصیههایشان جامه عمل نپوشانند، بزرگترها نیز کمکم دلسرد و بیتفاوت میشوند و به وظیفهشان عمل نخواهند کرد.
اما بههرحال، دراینمیان توقع از بزرگترها بیشتر است. بزرگترها باید اولاً دلسوز کوچکترها باشند و ثانیاً کاردان و کارشناس باشند تا کوچکترها به آنها اعتماد کنند و توصیههایشان را عملی سازند.
چراکه کودکان تا یک سنی، بزرگترهای دلسوز اطراف خود (بهویژه پدر و مادرشان) را الگوی خود قرار میدهند، اما وقتی بیشتر رشد میکنند و کاستیهای بیشتری در الگوهای سابق خود میبینند، سراغ الگوهای دیگری میروند که شاید الگوهای مناسب و دلسوزی برای آنها نباشند و از این جهت دچار آسیب شوند.
به همین دلیل است که بزرگترها (بهویژه والدین که دلسوزترین افراد نسبت به فرزندانشان هستند) باید دائماً برای رشد خود نیز بکوشند؛ رشد علمی، اخلاقی، معنوی، مهارتی و…
